عطش انسان قرن معاصر برای روان درمانی و رهایی از اضطراب های متعدد جوامع مدرن از یک سو و قلّت درمانگران مجرّب و ناچیز بودن امکانات برای خدمات مشاوره ای از سوی دیگر، ضرورت تلاشی جدید را ایجاب می کند تا با روش های ساده تر و فراگیرتری، خدمات مشاوره ای در سطح ملی انجام پذیرد . باور ما بر این است که ترویج کتاب درمانی می تواند روشی کارا و سودمند را به ارمغان آورد.

کتابخوانی امروزه جزو مکمل‌های روان درمانی است و تحقیقات پژوهشگران علوم انسانی بر اهمیت آثار درمانی و بلند مدت این روش اشاره دارد. از جمله مزایای عمده فن کتاب درمانی، گستردگی آن و عدم تعلق و تعصب به یک رویکرد درمانی است. علاوه بر این، هر رویکرد روان درمانی می‌تواند از روش کتاب درمانی استفاده و قواعد روانشناختی خود را با عنوان کتاب درمانی به مراجعان خود ارایه کند.

مفهوم اساسی کتاب درمانی، بازپروری از راه خواندن است. فکر کتاب درمانی از آن جا بر می خیزد که انسان به تعیین هویت با دیگران از راه ادبیات و هنر علاقه مند است. کتاب درمانی تعامل میان خواننده و ادبیات است. در روش درمان با کتاب، مطالب خواندنی که در اختیار خواننده قرار می‌گیرد، تاثیر درمانی، شفابخشی و آگاهی بخشی دارد.

کتاب درمانی اگرچه در اصل یک اصطلاح درمانی است که در ارتباط متقابل میان فرد با محتویات یک یا چند کتاب یا شعر و انواع گوناگون موضوعات تالیف شده کاربرد دارد اما در اصل، مفهومی قدیمی در علوم کتابداری است. طرح این واژه در کشور آمریکا به سال‌های 1930باز می‌گردد اما مفهوم اصلی نهفته در این واژه یعنی کتاب درمانی آن است که کتاب خواندن می‌تواند بخشی از روند درمان و شفابخشی هم در زمینه جسمی و هم در زمینه روانی باشد.

در کتاب درمانی، ادبیات ابزاری است که به خواننده کمک می‌کند تا با شناخت شخصیت‌ها و مشکلات آن‌ها در کتاب، میان آنها و مشکلاتی که در زندگی شخصی خود دارد ارتباط برقرار کند. در این روش، خواننده کتاب، می‌آموزد که چگونه دیگران با ناکامی‌ها و سرخوردگی‌هایشان رویارو می‌شوند و این روش به آنان امکان می‌دهد که نوعی بصیرت درونی نسبت به خود و راه‌حل‌های جایگزین برای حل مشکلات فردی شان بیابند. در این روش به خواننده اجازه داده می‌شود که درک کند وی تنها کسی نیست که با مشکل ویژه‌ای رویارو ست.

کتاب درمانی، قدمتی چون تاریخ کتاب دارد. اما در حوزه های روانشناسی، روانپزشکی و کتابداری ایران بسیار مهجور مانده است. اگرچه در تئوری، نظریه پردازان ما بر این باورند که سبد خانواده از کتاب خالی است و کتاب باید وارد زندگی عموم مردم شود. اما در عمل، آن طور که باید و شاید به دانش و کتاب ارج گذاشته نمی شود. عدم توجه به کتاب درمانی و اهمیت کتابخوانی در حل مشکلات جسمی، روحی و روانی نیز ناشی از عدم توجه جامعه به کتاب است و از اینجا می توان به نقش کتابخانه های عمومی در ترویج مطالعه و به دنبال آن کتاب درمانی توسط کتابداران که جنبه ای از حرفه آنان است، پی برد.

«کتاب درمانی» از روش‌های «روان درمانی» است که با استفاده از فن کتاب خواندن انجام می‌شود و از طریق آن می‌توان روان درمانی را برای طیف گسترده‌ای از مردم اجرا کرد. مراد از کتاب درمانی، راهنمایی و مشاوره، با استفاده از کتاب است. با این تعریف، حیطه «کتاب درمانی»بسیار وسیع و گسترده می شود و می تواند میلیون‌ها انسان را عملاً زیر پوشش قرار دهد.

ممکن است، مراجعان یک کتابخانه به علت مواجه شدن با یک رشته تعارض فکری نسبت به مسائل«هستی» آرامش خود را از دست داده اند و اگر این افراد به تفسیر صحیحی از جهان هستی نایل آیند، آرام می شوند.

قدمت کتاب درمانی به قدمت خود کتاب یا بهتر است بگوییم به قدمت خواندن است. با تولد کتاب، زندگی انسان تغییری اساسی پیدا کرد و انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر و از جماعتی به جماعت دیگر تسهیل شد و سرانجام در زمان کنونی کتاب تمام مرزهای جغرافیایی و فرهنگی را درنوردید.

مراحل کتاب درمانی برای گروه های سنی مختلف با ویژگی های خاص، متفاوت است.

کتابخانه های عمومی از جمله مؤسساتی اند که می توانند به امر کتاب درمانی کمک کنند. از آنجا که کتاب درمانی با اهداف آموزشی نیز در سطح عقلانی تفکر مثبت و سازنده را تقویت می‌کند، باعث بر انگیختن ایده های خلاق می شود. از طرفی نهاد کتابخانه های عمومی به عنوان یک نهاد فرهنگی با کارکردهای آگاهی بخشی، اطلاع رسانی، آموزشی و ارشادی، می تواند با روش کتاب درمانی به این اهداف دست یابد.

نقش کتابداران کتابخانه های عمومی شاید بیشتر کتاب درمانی تکاملی باشد و حالت پیشگیری از بیماری را دارد، در این رویکرد هدف رشد و تکامل فرد است و هنوز مشکلی برای فرد روی نداده، ولی اطلاعات و علم به افراد داده می شود تا در برابر آن مشکلات بیمه شوند و بتوانند مبارزه کنند یا اصلا با آن رو به رو نشوند. یعنی کتابداران باید آگاه باشند، مشکلات جدید هر نسل و هر جامعه ای متفاوت است و باید به دنبال منابع مناسب مشکلات پیش روی جامعه باشند که این موارد و اطلاعات با نیاز سنجی مناسب از جامعه کتابخانه ها قابل سنجش است.

کتابداران می توانند با شناخت مراجعان و از طرفی نحوه دستیابی به اطلاعات مناسب در زمینه مشکل مطرح شده از طرف مراجعان، هدف وی را از بین گفته‌هایش دریابند و در راهنمایی وی به کتاب یا منبع مناسب نقش موثر را ایفا کنند.

منبع : خبرگزاری کتاب ایران

ارسال نظر

نام *
ایمیل
کد امنیتی   

ارسال