خانه - مقالات - کتاب و کتابخانه و کتابداری - آشنایی با ایجاد کتابخانه های دیجیتال
آشنایی با ایجاد کتابخانه های دیجیتال چاپ نامه الکترونیک
امتیاز کاربر: / 17
بدخوب 
مقالات - کتاب و کتابخانه و کتابداری
شنبه 22 آبان 1389 ساعت 15:23

 

 بحث کتابخانه های دیجیتال بحثی روزآمد و نوین در جامعه، حداقل در حوزه علوم کتابداری و فن آوری اطلاعات میباشد.

 

  در جایی که همه سازمان ها به سمت ایجاد کتابخانه های دیجیتال در حرکتند این مساله به نوعی دامن گیر همه ما میباشد و این سوال مطرح میشود که اگر ما بخواهیم کتابخانه دیجیتالی تاسیس کنیم ، از کجا باید آغاز کرد؛ چه چیزهایی برای ما مهم است و یا به چه چیزهایی نیازمندیم؟متاسفانه با توجه به حجم پروژه های ایجاد شده در کشور، هنوز موفقیتی کسب نشده است.

 

 

کتابخانه دیجیتال چیست؟

 

 

 برداشت عموم از کتابخانه های دیجیتال مانند حکایت قدیمی برداشت افراد از فیل در اتاق تاریک  میباشد که هر کسی با لمس کردن برخی از اعضای فیل پی به آن چیزی میبرد که در ذهن خود تصور میکردند و آن تصور خود را برای دگران توصیف میکرد، در زمان حال افراد نیز برداشتهایی از کتابخانه های دیجیتال در ذهن و تصور خود دارند که زیاد با واقعیت برابری نمیکند.

 

 

 

 

دلایل عدم شناخت کتابخانه های دیجیتال و تعریفهایی که بر این اساس میشود به شرح ذیل میباشد:

 

 

1-عدم درک کتابخانه های دیجیتال

 

 

2-عدم شناخت نسبت به کتابخانه های دیجیتال

 

 

3-عدم دیدگاه درست و صحیح مدیران از کتابخانه های دیجیتال

 

 

کتابخانه دیجیتال یک مفهوم بین رشته ای است که خیلی از حوزه های علمی در آن دخیل هستند که پررنگ ترین حوزه ها در آن عبارتند از: فناوری اطلاعات، کامپیوتر و علوم کتابداری و اطلاع رسانی. حوزه های دیگری درکنار اینها نیز دخیل میباشند که میتوان به عنوان مثال از روانشناختی، اقتصاد، حقوق و .....نام برد.

 

 

تعاریف زیادی با توجه به دیدگاههای افراد ارائه شده که بیشترین تعاریف از دید کامپیوتردانها و کتابداران ارائه گشته است. در سال 2000 آقای شوارتز پروژه ای برای دانشجویان خود ارائه میدهد که در آن دانشجویان دیدگاههای خود را از کتابخانه دیجیتال بیان کنند که محصول این پروژه حدود 64 تعریف از کتابخانه های دیجیتال میباشد که همه آنها با هم متفاوت بوده اند. با توجه به تفاوت تعاریف ارائه گشته محصولات ایجاد شده به جنبه هایی از کتابخانه های دیجیتال بررسی شده است ،

 

 

كتابخانه هاي ديجيتال سازمان هايي هستند كه در آن كاركنان متخصصي به انتخاب و سازماندهي منابع اطلاعاتي ديجيتال بپردازند، اطلاعات تمام متن ديجيتال به جامعه كاربران آن كتابخانه ارائه شود، وابسته به يك كتابخانه سنتي باشد، اطلاعات ديجيتالي به مدت زمان طولاني به مثابه منابع اطلاعاتي پايدار قابل دسترس باشند. كتابخانه هايي كه همه این عناصر را دارا باشند، كتابخانه ديجيتال می شوند.

 

 

 

به طور مختصر ومفید کتابخانه هایی که دارای 5 معیار ذیل باشد میتوان آنرا کتابخانه دیجیتال نامید:

 

 

منابع اطلاعاتی دیجیتال بر اصول مجموعه سازی، گردآوری و یا تولید شده باشد.

 

 

کارکنان متخصص به انتخاب و سازماندهی منابع اطلاعات بپردازند.

 

 

مدیریت منابع اطلاعاتی با استفاده از ساز و کارهای مدیریت فایل مانند مدیریت در نمایش و ارائه اطلاعات به کاربران ، و مدیریت سطح دسترسی صورت بپذیرد.

 

 

اطلاعات دیجیتالی به مدت زمان طولانی به مثابه منابع اطلاعاتی پایدار قابل دسترسی باشد.فلسفه کتابخانه دیجیتال، دسترسی تمام وقت به اطلاعات است.    

 

 

 نمونه هایی از کتابخانه های دیجیتال موجود در سراسرجهان بر اساس پنج ویژگی مذکور:

 

 

کتابخانه دیجیتالی کودکان ICDl که توسط یونسکو ایجاد و راه اندازی شده است 

 

 

کتابخانه دیجیتالی الکساندریا یا اسکندریه توسط دانشگاه کالیفرنیا در آمریکا ایجاد شده است که مناطق جهان را بوسیله نقشه نشان میدهد، این کتابخانه یک کتابخانه دیجیتال جغرافیایی میباشد.

 

 

کتابخانه دیجیتال گوتنبرگ که از قدیمی ترین کتابخانه های دیجیتال میباشد و دارای 30هزار عنوان کتاب میباشدکه به صورت رایگان در اختیار کاربران قرار میگیرد و از سال 1970 ایجاد شده است و تا کنون ادامه دارد نکته مهم این است که نام این کتابخانه gotenberg project  میباشد و هنوز بعد از 40 سال  خود را به عنوان کتابخانه دیجیتال معرفی نمیکند. با توجه به این مساله این مشکل در کشور ما وجود دارد که مدیران ما انتظار دارند که کتابخانه دیجیتال در عرض 3 الی 4 ماه تاسیس و راه اندازی گردد.

 

 

لازم به ذکر میباشد که ایجاد کتابخانه دیجیتال یک فرایند است و لذا ایجاد آن هدف محسوب نمی شود بلکه فناوری است که این امکان را برای ما ایجاد می کند که به سمت اهداف و استراتژی مورد نظر خود حرکت کنیم پس برای ارائه خدمات بهینه، باید از فناوری های روز استفاده کنیم و کتاب را در اختیار کاربر قرار دهیم تا از هر جا بتواند به آن دسترسی داشته باشد.

 

 

عناوین متعددی به کتابخانه دیجیتال تعلق گرفته است که از میان آنها میتوان به کتابخانه دیجیتالی، کتابخانه مجازی، کتابخانه بدون دیوار و غیره اشاره کرد.

 

 

 

 

سیر تکاملی کتابخانه های دیجیتال:

 

 

کتابخانه سنتی----- کتابخانه الکترونیکی ( تبدیل برگه دان به برنامه کامپیوتری)--------کتابخانه های دو وجهی یا چند گانه (افزودن محتواهای تمام متن به اطلاعات کتابهای کتابخانه مانند کتابخانه سیمرغ)-------کتابخانه های دیجیتال (علاوه بر استفاده از امکانات خود کتابخانه از امکانات کتابخانه های دیگر نیز استفاده میشود  مانند کتابخانه دانشگاه تهران)-------کتابخانه های مجازی( سرویسی است در کتابخانه دیجیتال که امکان دسترسی مجازی کاربران به محتوای دیجیتال را ایجاد میکند).

 

 

 

 

عوامل موثر در ایجاد کتابخانه های دیجیتال:

 

 

از مهمترین مسائل مطرح شده در کتابخانه های دیجیتال میتوان به منابع مالی و انسانی (متخصص کتابدار آشنا با محیط دیجیتال) به عنوان عوامل موثر در ایجاد کتابخانه دیجیتال یاد کرد.

 

 

همچنین از عناصر مطرح شده دیگر در ایجاد کتابخانه دیجیتال  میتوان از:

 

1- خدمات                   

2- نرم افزار                           

 

 

3- محتوا نام برد.   

 

لازم به ذکر است که ارتباط میان آنها یک ارتباط دو جانبه است.

    

 

محتوای کتابخانه دیجیتال:  

 

 در بحث محتوا دو مبحث عمده مطرح می شود: ابرداده و متن کامل.

 

   

 

 

محتوا در کتابخانه دیجیتال از طریق پنج روش اصلی قابل تهیه است:

 

 

 1. اشتراک در پایگاه های اطلاعاتی

 

 

 2. ایجاد امکان دسترسی به منابع پیوسته

 

 

3. خرید منابع دیجیتال

 

 

 4. اسکن منابع (از طریق او سی آر): این امکان وجود دارد اما درصد خطا زیاد است و علت آن هم ویژگی های فونت های زبان فارسی است.

 

 

5.ائتلاف کتابخانه ای: توافق چندین کتابخانه هم موضوع برای در اختیار قرار دادن کتب به کاربران

 

 

مبحث دیگری که در این کارگاه به آن پرداخته شد معیارهای خرید فایل های منابع دیجیتال بود. که این معیارها عبارتند از: حجم، کیفیت، صحت و نوع فرمت فایل های خریداری شده.

 

 

 

 

روشهای تهیه نرم افزار کتابخانه دیجیتال: 

 

 

سه روش برای تهیه نرم افزار کتابخانه دیجیتال وجود دارد:

 

 

1-خرید: موضوع بحث در همایش بعد ازظهر همان روز بود.

 

 

2- تولید

 

 

3- استفاده از نرم افزارهای منبع باز ](Open Source) ( نرم افزارهای کد منبع بازی است که در محیط وب وجود دارد و رایگان است و افراد میتوانند از آن استفاده کنند)[که ازجمله آنها می توان به نرم افزارهای گرین استون، مای لایبرری، کوها اشاره کرد.

 

   

 

 

فرایند تولید نرم افزار:  

 

 

1- چرا میخواهیم کتابخانه دیجیتال داشته باشیم و یا نیاز اطلاعاتی و عملیاتی ما چه چیزی است؟

 

 

2- چه افرادی از این محتواها میخواهند استفاده کنند؟

 

 

3- تحلیل و طراحی ساختار اطلاعاتی و یا نرم افزار

 

 

4- برنامه نویسی   

 

5- آزمون: آیا فرایندهای مد نظر و برنامه نویسی درست انجام میشود؟     

 

 

6- نصب و پشتیبانی

 

 

کتابخانه های دیجیتال دو نوع خدمات سنتی و دیجیتال را ارئه می دهند. اصول تأثیرگذار در مجموعه سازی کتابخانه های دیجیتال از جمله داشتن خط مشی مدون؛ ارزشیابی مجموعه؛ توجه به فرمت، حجم، صحت فایل ها؛ حق مولف وغیره میباشد.

 

   

 

 

برای خرید نرم افزارهای آماده کتابخانه دیجیتال باید به نکات: پشتیبانی از استانداردها، ماژولار بودن، امنیت زیاد، استفاده از فناوری روز، ذخیره و بازیابی اطلاعات کارآمد، قابلیت تعامل با سایر نرم افزارها، ایجاد کتابخانه های شخصی، رابط کاربری قوی و قیمت توجه کافی مبذول داشت.

 

 

 سخنران: دکتر مهدی علیپور حافظی

 

 

گردآورنده: م.آزادی

ارسال نظر

avatar سمیه بنازاده
+1
 
 
با سلام و خسته نباشید لطفا در مورد استانداردهای کتابخانه دیجیتال مرا را هنمایی کنید
نام *
ایمیل
کد امنیتی   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions
ارسال
لغو
avatar روابط عمومی کانون اسلامی انصار
0
 
 
نام *
ایمیل
کد امنیتی   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions
ارسال
لغو
نام *
ایمیل
کد امنیتی   
ارسال
 



ابزار کاربران

Free Page Rank Tool

شماره تماس : 77632007

طراحی سایت : پویان رایانه

بهترین حالت نمایش: مرورگر فایرفاکس